چه بر صنعت شیشه گذشته و چه پیش روی آن است؟
صنعت گستردهی شیشه و دستاوردهای آن
شیشه تقریبا در تمام جوانب زندگی انسان عصر مدرن حاضر است؛ ساختمان، وسایل نقلیه، خانه، ظروف شیشهای، تجهیزات گوناگون، گنجانههای محصولات غذایی، دارو و…، وسایل ارتباطاتی، موزهها و گالریهای هنری و غیره.
صنعتی به این بزرگی نیازمند پشتوانه و حامیان بزرگی است؛ نهادهای آکادمیک، انجمنهای کارشناسان شیشه، آزمایشگاههای تخصصی، موزهها، کتابخانههای تخصصی شیشه، مجلههای شیشه و استودیوهای هنری در زمینهی شیشه پشتیبانان صنعت شیشه هستند. این نوشته جایگاه فعلی شیشه در اقتصاد دنیا را بیان میکند.
آماری کلی از تولیدکنندگان شیشه در دنیا
در حال حاضر در دنیا 650 تولیدکنندهی شیشهی کانتینر (ظرف غذا، بطری برای نوشیدنیها، ظرف برای مواد آرایشی و محصولات دارویی) در 1200 سایت وجود دارند که این تعداد تولیدکننده 95 میلیون تن شیشه در سال تولید میکنند. در بخش شیشهی تخت 320 تولیدکننده شیشه تخت در سرتاسر دنیا فعال هستند که این تولیدکنندگان دارای 560 سایت و تولیدی برابر با 106 میلیون تن شیشه در سال دارند. همچنین در حال حاضر 230 تولیدکنندهی شیشهی Domestic/tableware (لیوان، بشقاب، فنجان و انواع ظروف آشپزخانه و وسایل شیشهای خانگی) داریم که در بیش از 400 سایت مشغول هستند و تولیدی برابر با 8 میلیون تن شیشه در سال دارند. این ابرصنعت جهانی دارای 1200 کارخانه، 2160 سایت است که حدود 209 میلیون تن شیشه در سال 2022 تولید کرده است. همچنین باید ذکر شود که این اعداد و ارقام صنایع جانبی، شیشههای هنری/تزئیناتی، شیشههای مخصوص و پشم شیشه را در نظر نمیگیرند.
متخصصان اقتصادی تخمین میزنند بازار شیشه ارزشی برابر 189 میلیارد دلار دارد و این عدد هر سال حدود 5.2 درصد رشد میکند. بصورت جداگانه هر کدام بخشهای صنعت ارقام زیر را نشان میدهند.
- شیشه تخت: 119 میلیارد دلار
- شیشهی کانتینر: 53 میلیارد دلار
- دامستیک: 11 میلیارد دلار
- اسمارت گلس: 6 میلیارد دلار
قطعا با صنایع شیشه یعنی تخت، کانتینر، دامستیک آشنایی دارید. پس در ادامه به بخشهای گوناگون صنعت شیشهی اسمارت (Smart Glass) میپردازیم : 1. بطری و ظرفهایی که رنگش بر اساس دمای مایع درون آن تغییر میکند. 2. لیوانهای نوشیدنی تعاملی 3. شیشه آفتابگیر فوتوولتائیک (این نوع شیشه قسمتی از برقِ وسایل هیبرید و الکتریکی را تامین میکند.) 4. آینههایی که وضعیت سلامت فردی که در مقابل آینه ایستاده را مشخص میکند. 5. منابع تامین نور در جواهرات 6. جواهراتی که نبض و دمای بدن را مشخص میکنند. 7.شیشههایی با اشکال پیچیده با عایقی بسیار بالا 8. تجهیزات کوچکتر و بیهنهتر فتوولتائیک و تولید انرژی بادی که با بهکارگیری آنها میتوان بیشتر نیاز انرژی اروپا را تامین کرد.
آماری از وزن خروجی صنعت شیشه اروپا با در نظر گرفتن فیبرهای تقویتشده
– 21,755,000 تن شیشهی کانتینر
– 10,643,000 تن شیشهی تخت
– 1,337,000 تن شیشه دامستیک
– 808,000 تن فیبر تقویتشده
– 702,450 تن شیشه مخصوص
– 158,720 تن شیشههای دیگر
Glass Aliance Europe ادعا میکند که EU یک پنجم بازار جهانی را در اختیار دارد و به این ترتیب 200 هزار نفر در این صنعت مشغول به کار هستند.
تولید شیشه تخت در جهان
صنعت شیشه در جهان متکی به شیشهی تخت است و شیشهی تخت تحت سلطهی یک تکنولوژی است: فلوت (در سال 2022 این تکنولوژی 70 ساله است.) پس از بحران اقتصادی سال 2008 تقاضای جهانی برای شیشهی تخت بطور پیوسته و یکنواخت افزایشی بوده و پیشبینی میشود که این رشد با نرخ 4 درصد در سال تا 11 میلیارد متر مربع در سال 2021 ادامه داشته باشد. بهبودی بخش ساخت و ساز در کشورهای توسعهیافته مخصوصا در امریکا و کانادا و توسعهی وسیع ساخت و ساز جدید در کشورهای آسیا-اقیانوسیه، همچنین نوآوریهای جدید بازار را به جلو هل میدهند. دو سوم شیشهی تخت تولیدی در مهندسی ساختمان و باقی آن در صنعت ماشین استفاده میشود. بسیاری از این موارد نیازمند فرآیندهای جانبی مثل برشزنی، پالیشینگ و سابزنی است. پردازش سطحی میتواند ارزش زیادی به شیشه اضافه کند. خود تمیزشوندگی، مقاومت در برابر تغییرات شیمیایی، کنترل عبور نور، کنترل عبور گرمایی، رفتار الکتریکی، افزایش استحکام مکانیکی و رنگ شیشه ویژگیهایی است که میتواند ارزش زیادی به شیشه اضافه کند.
در گذشته ساخت پلنتهای تولید شیشه شدیدا سرمایهبر، نیازمند تخصص بالا و از دیرباز فقط تحت اختیار تعداد کمی بازیگر بوده است و ورود به آن برای همه ممکن نبود. اما پس از بحران مالی سال 2008 و ورشکستگی تعداد زیادی کارخانه که در آن بازه فقط 200 کارخانه با 400 خط تولیدی باقی مانده بود، دیوارههای بلند کشیده شده دور این صنعت فرو ریخت و کشورهایی چون برزیل، روسیه، هند و چین وارد این صنعت شدند. در 15 سال گذشته روسیه کارخانههای خود را به از 2 به هشت عدد افزایش داد، هند تعداد کارخانههای خود را به دوبرابر افزایش داده و هفتمین کارخانهی خود را افتتاح کرده است. دیگر بازارهای در حال توسعه در آسیا، آفریقا، خاور میانه و امریکای جنوبی کورههای جدید خود را افتتاح کردهاند.
فرصتها در سال جدید
از سال 2015 ظرفیت تولید شیشهی تخت در چین افزایش چشمگیری داشته است؛ در سال 2019 ظرفیت تولید شیشهی چین به 60 درصد کل تولید شیشهی جهان رسید و سود بسیاری را نصیب تولیدکنندگان این کشور کرد. پس از این و در سال 2019 سیاستهای کلی چین به سمت محافظت از محیط زیست رفت و افزایش ظرفیت تولید محدود شد. این باعث افزایش کیفیت تجهیزات صنعتی و جهتگیری به سمت محصولات با کیفیت بالاتر در این کشور شد.
هم اکنون، صنایع ساخت وساز و حمل و نقل چین رشدی خیره کننده دارند و به سمت محصولات امن، سبک و کارآمد حرکت کردهاند. ساخت و ساز سبز در این کشور سالانه 1.6 تا 2 میلیارد متر مربع به 60 میلیارد متر مربع فضای ساخته شده در این کشور میافزاید که 90 درصد این ساختمانها نیازمند تغییرات به سمت تکنولوژیهای صرفهجو در مصرف انرژی هستند. پس فرآیندهای پردازش شیشه به شیشههای عایق، تمپرد، وکیوم، الکتروکرومیک، ضد آتش برای تسخیر این بازار بسیار پر اهمیت است.
اروپا برای رسیدن به هدف خود یعنی صرفهجویی 42 درصدی در انرژی مصرفی ساختمانها تا سال 2030 میتواند فقط با فرآیندهای گفتهشده در پاراگراف قبلی تا 30 درصد کاهش در انرژی مصرفی ساختمان را داشته باشد.
چین هم اکنون بزرگترین تولیدکننده و مصرفکنندهی اتومبیل در جهان است. در سال 2019 چین 26 میلیون ماشین تولید کرد که بیش از 40 درصد تولید اتومبیل در سرتاسر جهان است. همچنین ریلهای کارگذاریشده برای قطارهای پر سرعت به 35000 کیلومتر رسید که دو سوم ریل پرسرعت جهان است. این میتواند یک فرصت بسیار مناسب برای رشد صنعت شیشه است.
همچنین چین بزرگترین تولیدکنندهی شیشهی تخت فوتو ولتائیک با تولید 3 میلیون تن شیشه در سال 2016 است. این 70 درصد تولید جهانی این نوع شیشه است.